Artikelen 2024

Datum publicatie: maart 2024

Het Bezemklokje rolt de rode loper uit voor de taal der kleuren. Deel 4: GEEL

Rita Dries

Eerder bespraken we de kleurensymboliek van de kleuren rood, groen en blauw. In dit ledenblad gaat onze aandacht naar de kleur geel.

GEEL bevat het meeste licht van alle kleuren. Geel valt op. Geel wordt geassocieerd met licht, leven, zon en warmte. Deze felle, expressieve kleur maakt ons blij en optimistisch en staat voor vrijheid van handelen en zijn.

In 1888 schreef Vincent van Gogh aan zijn broer Theo: Een zon, een licht dat ik bij gebrek aan beter, alleen maar geel kan noemen – bleek zwavelgeel. Bleek citroengeel, goud. Wat is geel toch mooi!

Meteen ligt het accent op de verschillende kleurnuances die de kleur geel ons brengt. In ons dagelijks vakjargon spreken we van fel of hel geel, vaal geel, vuil geel, fris geel en helder geel om de intensiteit van de kleur te benoemen. Okergeel, zandgeel, zonnebloemengeel, citroengeel, goudgeel, zwavelgeel e.a. helpen ons via vergelijking de juiste kleurnuance in te schatten. De stad Geel werd naar alle waarschijnlijkheid zo genoemd omdat ze ontstaan is op gele zandgrond.

Geel was de lievelingskleur van Vincent van Gogh. Een van zijn uitspraken is blauw bestaat niet zonder geel. Er is dan ook nauwelijks een schilderij van hem te vinden waarin geen geel gebruikt is. 

  

Foto: Starry night - Vincent van Gogh - https://www.bing.com/images

Er zijn verschillende manieren mogelijk om geel te combineren met andere kleuren. Ze bevorderen niet alleen het bestaan van de kleur geel maar accentueren ze ook. Zo worden bv. onze verkeerspalen geel en zwart geschilderd, een krachtige combinatie die verwijst naar de Vlaamse kleuren in de leeuwenvlag. In heel wat landen zijn taxi’s geel en zwart geschilderd. Dat geel als kleur toegevoegd werd aan het uitzicht van zwarte limousines heeft alles te maken met een onderzoek, dat uitgevoerd werd door de universiteit van Chicago, waaruit blijkt dat geel de kleur is die je van op afstand het best kunt zien. Dat Post-it briefjes geel zijn is dan weer puur toeval. De papierfabriek die ze als eerste maakte had een stapel geel papier over en besloot er dan maar plakbriefjes van te maken. Geel is echter een heel goede kleur voor Post-its, want geel stimuleert het geheugen. Al is men hieraan niet trouw gebleven; Post-its vindt men vandaag in meerdere fluokleuren.

  

Foto: Verkeerslichten geel-zwart - https://wegenenverkeer.be/signalisatie

In onze Westerse cultuur wordt geel gezien als de kleur van vreugde, blijdschap en sociale energie. Geel is een warme kleur maar staat ondanks dat ook voor negatievere zaken als jaloezie, onbetrouwbaarheid, verraad en lafheid. Tegenwoordig zien we rood als de kleur voor liefde en verliefdheid maar in de oudheid was geel de kleur van liefde en lust. Venus, de liefdesgodin, droeg op afbeeldingen dan ook gele gewaden. In de Middeleeuwen daarentegen werd geel in verband gebracht met haat en vijandschap, geel werd toen geassocieerd met gal en bitterheid. Het Christendom bracht ons dan weer een positieve kijk op de kleur geel. Geel, de pauselijke kleur, werd de kleur van glorie en licht (zon) en werd in verband gebracht met nieuw leven en heropstanding, Pasen en lente. In andere culturen denkt men soms heel anders hierover: In de Chinese cultuur bv. is geel een keizerlijke kleur die alleen door de keizerlijke familie mag gedragen worden, omdat zij gezien worden als de afstammelingen van de zon. In de Mexicaanse cultuur, maar ook in Egypte en Jordanië, staat geel voor rouw en zien we de kleur vaak terugkomen bij uitvaartplechtigheden.

Politiek wordt de kleur geel vaak geassocieerd met liberalisme. In de Oekraïense vlag roept de gele kleur om vrijheid en onafhankelijkheid. Geel werd in het verleden ook geassocieerd met het Jodendom. Tijdens WO II werden Joden verplicht een gele Jodenster op te spelden. Dichterbij, vandaag in België, wordt geel als herkenningskleur gebruikt door de Vlaams nationalistische partijen. De Volksunie gebruikte aanvankelijk, vanaf het midden van de jaren 1950 tot in de jaren 1960 ook oranje, maar koos, zeker vanaf het begin van de jaren 1980 voor geel. Die traditie wordt nu voortgezet door Volksunie-erfgenaam NVA.

Voor velen onder ons is geel vaak een lievelingskleur, misschien wel omdat ze kleur brengt in de natuur. Er zijn veel verschillende soorten gele bloemen. Narcissen, tulpen, krokussen, ranonkels, goudsbloemen en paardenbloemen, boterbloemen en chrysanten om de zonnebloemen niet te vergeten. Ze bloeien als eerste in de lente en als laatste in de herfst. We komen ze overal tegen, ze stemmen ons optimistisch en brengen levenslust, ze geven ons zelfvertrouwen een boost. Men beweert zelfs dat je door naar geel te kijken serotonine, beter gekend als gelukshormoon, aanmaakt. Niet moeilijk dat deze kleur zo populair is! In Turnhout dragen heel wat straten een bloemennaam, spijtig genoeg wordt hierbij nooit naar de bijhorende kleur verwezen. Hoe gelukkig zouden de inwoners van de Gele bremstraat, de Gele lisdodde of de Gele bloemenweg zich niet kunnen voelen! 

Velen onder ons herinneren zich dat wij als kind meermaals gewaarschuwd werden voor het gele gevaar. Wisten wij veel wie of wat daarmee bedoeld werd! Gaandeweg leerden we dat hiermee de angst voor een overrompeling door Aziatische culturen of Aziatische mensen, met een huidskleur iets geler dan de onze, bedoeld werd.

Een ander geel gevaar waarvoor we nog steeds op onze hoede zijn en waartegen we ons preventief wapenen zijn ziekten als gele koorts. Wie met vakantie gaat naar Afrika of Zuid Amerika laat zich vaccineren tegen gele koorts, een dodelijke tropische ziekte die wordt veroorzaakt door het gelekoortsvirus, overgedragen door tropische muggen. Daarentegen geelzucht, in de volksmond het geel genoemd, is op zich geen ziekte maar wel een symptoom dat op verschillende aandoeningen van lever, galblaas en galwegen kan wijzen. Iemands oogwit en/of huid gaat er geel uitzien omdat de afvalstof bilirubine, die ontstaat wanneer je lichaam hemoglobine afbreekt uit je rode bloedcellen, zich opstapelt in je huid of in je oogwit. Deze symptomen zijn ernstig en vragen om een deskundige behandeling. Ook baby’s kunnen geelzucht vertonen onmiddellijk na de geboorte, maar deze vorm is ongevaarlijk. 

  

Foto: Geelzucht - https://www.bing.com/images

Op slechts een twintigtal kilometer van Turnhout verwijderd ligt de stad Geel. Volgens Wikipedia is de naam Geel van Germaanse oorsprong en vermoedelijk ontstaan uit een samenvoeging van gelba (geel) en lo (bosje op hogere grond). In een toeristische folder van de stad las ik dat Geel vernoemd is naar het gele zand waarop de stad gebouwd is. Zou dit een vrije interpretatie kunnen zijn?

In slechts enkele spreekwoorden en gezegden wordt naar de kleur geel verwezen:

  • Geel van nijd zien: er zeer kwaad uitzien.
  • Zo geel als gal zien: woedend zijn.
  • Geel zien van afgunst: jaloers zijn.
  • Zich groen en geel ergeren: zeer geïrriteerd zijn.
  • Zo geel als boter, als een kanarie, als een citroen: een vergelijking die voor zich spreekt.
  • Een gele kaart krijgen/trekken: een ernstige waarschuwing krijgen